Εγχειρίδιο χρήσης

Τεκμήρια

Το Dronetrake δεν κρατά ένα οποιοδήποτε μητρώο: κρατά τεκμήρια. Η διαφορά είναι απτή. Ένα μητρώο μπορεί να το διορθώσει όποιος έχει πρόσβαση στη βάση δεδομένων, και κανείς δεν το παίρνει είδηση. Τα τεκμήρια είναι φτιαγμένα ώστε μια παραποίηση να φαίνεται, και ώστε την ημερομηνία ενός γεγονότος να την εγγυάται κάποιος που δεν είμαστε εμείς. Αυτό το κεφάλαιο εξηγεί τι είναι τεκμήριο, πώς λειτουργεί, τι κοστίζει και τι καταγράφει η αλυσίδα.

Τι σημαίνει, σε μία φράση

Ένα γεγονός αποτελεί τεκμήριο όταν ισχύουν τρία πράγματα μαζί:

1. είναι γραμμένο σε μια εγγραφή που δεν ξαναγράφεται (ή που, αν διαγραφεί, αφήνει ίχνος)·
2. η εγγραφή φέρει ένα αποτύπωμα (SHA-256) υπολογισμένο πάνω στο περιεχόμενό της συν το αποτύπωμα της προηγούμενης εγγραφής: αυτή είναι η αλυσίδα·
3. η κεφαλή της αλυσίδας λαμβάνει, σε τακτά διαστήματα, μια χρονοσήμανση από ανεξάρτητο πάροχο.

Από εκείνη τη στιγμή οποιοσδήποτε, ακόμη και χωρίς να μας εμπιστεύεται, μπορεί να επανυπολογίσει την αλυσίδα και να διαπιστώσει ότι εκείνο το γεγονός υπήρχε, έτσι όπως είναι, πριν από εκείνη την ώρα. Η ερώτηση «ποιος έκανε τι, και πότε;» έχει τεκμηριωμένη απάντηση, όχι από μνήμης.

Οι αλυσίδες

Κάθε οργανισμός έχει πέντε αλυσίδες, μία για κάθε οικογένεια γεγονότων:

• Πτήσεις: το ημερολόγιο πτήσεων. Drone, χειριστής, απογείωση και προσγείωση, τόποι, VLOS/BVLOS, ανωμαλίες (βλ. το κεφάλαιο Πτήσεις).
• Εγγραφές: οι κρυπτογραφημένες εγγραφές βίντεο των ζωντανών μεταδόσεων, με το αποτύπωμα του αρχείου και την ώρα έναρξης.
• Αρχεία αποστολής: παραδοτέα, έγγραφα, NOTAM. Στην αλυσίδα μπαίνουν τα bytes (αποτύπωμα, μέγεθος, τύπος) και η ώρα ανεβάσματος· το όνομα του αρχείου, ο τύπος του παραδοτέου και η αποστολή με την οποία συνδέεται είναι ετικέτες που μπορείς να διορθώσεις χωρίς να σπάσεις τίποτα.
• Πρακτικά των λιστών ελέγχου: κάθε υπογεγραμμένη λίστα ελέγχου παράγει, τη στιγμή της υπογραφής, ένα πρακτικό με τα τσεκαρισμένα στοιχεία, ποιος υπέγραψε και πότε. Το πρακτικό είναι η εγγραφή στην αλυσίδα, και επιβιώνει της αποστολής.
• Βεβαιώσεις εκπαίδευσης: για τις σχολές, ο φάκελος μιας παραδομένης εργασίας (βλ. Ομάδα και τον οδηγό για τις σχολές).

Υπάρχει και μια έκτη αλυσίδα, της πλατφόρμας: το μητρώο των ενεργειών — επιτυχημένες και αποτυχημένες συνδέσεις, αλλαγές ρόλου, είσοδοι και έξοδοι από οργανισμούς, αλλαγές πλάνου, αναστολές, ανακλήσεις συνδέσμων και κλειδιών, ενέργειες του προσωπικού μας. Είναι μία μόνη αλυσίδα, δική μας, σφραγισμένη κάθε νύχτα, και την παράγουμε κατόπιν αιτήματος όταν χρειάζεται να ανασυσταθεί ποιος έκανε τι.

Στο αποτύπωμα μπαίνουν τα γεγονότα· οι διορθώσιμες ετικέτες μένουν απ' έξω. Η διόρθωση μιας ετικέτας δεν σπάει τίποτα· το άγγιγμα ενός γεγονότος ναι, με εμφανή τρόπο.

Τα δύο επίπεδα

Επίπεδο 1 — η αλυσίδα και η νυχτερινή σφραγίδα. Η αλυσίδα υπάρχει πάντα και για όλους, χωρίς κόστος και χωρίς επιλογή: από το δωρεάν πλάνο και πάνω, κάθε εγγραφή γεννιέται με τον κρίκο της. Η νυχτερινή σφραγίδα ενεργοποιείται από το προφίλ του οργανισμού, με τον διακόπτη «Νυχτερινή σφραγίδα με χρονοσήμανση»: είναι δωρεάν, και από εκείνη τη στιγμή κάθε νύχτα η κεφαλή κάθε αλυσίδας λαμβάνει τη χρονοσήμανση ενός ανεξάρτητου παρόχου. Είναι μια μη εγκεκριμένη χρονοσήμανση: αποδεικνύει ότι εκείνη την ώρα η αλυσίδα ήταν αυτή. Με τον διακόπτη ενεργό, στον πίνακα εμφανίζεται η σελίδα Τεκμήρια.

Επίπεδο 2 — η εγκεκριμένη χρονοσήμανση eIDAS. Την ημερομηνία τη βάζει ένας εγκεκριμένος πάροχος υπηρεσιών εμπιστοσύνης σύμφωνα με τον ευρωπαϊκό κανονισμό eIDAS, ανεξάρτητος από εμάς· το όνομά του εμφανίζεται στη σελίδα Τεκμήρια μόλις εκδοθεί η πρώτη εγκεκριμένη χρονοσήμανση. Λειτουργεί με τη νυχτερινή σφραγίδα ενεργή, είναι επιλογή, με μετρημένες χρονοσημάνσεις, και εκφράζεται με τρεις τρόπους:

• «Σήμανση ως τεκμήριο» σε μια πτήση, από το ημερολόγιο πτήσεων: όταν εκείνη η πτήση θα πρέπει να αντέξει απέναντι σε κάποιον. Η επιβεβαίωση λέει ότι καταναλώνει μια χρονοσήμανση και πόσες απομένουν·
• «Σήμανση ως τεκμήριο» σε μια εγγραφή βίντεο, από τη λίστα των εγγραφών·
• ο διακόπτης της αποστολής «Πρέπει να αντέχει απέναντι σε τρίτους»: από εκείνη τη στιγμή οι πτήσεις της αποστολής, οι εγγραφές του καναλιού της μέσα στο παράθυρο της επιχείρησης (έως δύο ώρες μετά τη λήξη), τα πρακτικά των λιστών ελέγχου και τα αρχεία γεννιούνται ήδη σημασμένα. Αν τον ενεργοποιήσεις εκ των υστέρων, ό,τι υπάρχει ήδη ευθυγραμμίζεται.

Μια εγκεκριμένη χρονοσήμανση καλύπτει ό,τι σημάνθηκε μέσα στην ημέρα σε εκείνη την αλυσίδα: το κόστος είναι ανά νύχτα και ανά αλυσίδα, όχι ανά εγγραφή. Το μηνιαίο όριο εξαρτάται από το πλάνο: Solo και School καμία εγκεκριμένη χρονοσήμανση, Pilot δεκαπέντε τον μήνα, Crew και Ops χωρίς όριο (το όριο είναι ο ίδιος ο νυχτερινός γύρος). Αν οι χρονοσημάνσεις τελειώσουν, δεν χάνεται τίποτα: ό,τι είναι ήδη σημασμένο κρατά την αλυσίδα και τη νυχτερινή σφραγίδα, οι σημασμένες πτήσεις και εγγραφές μένουν Σε αναμονή χρονοσήμανσης στη σελίδα Τεκμήρια, και τις καλύπτει η πρώτη διαθέσιμη εγκεκριμένη χρονοσήμανση. Ως τότε οι νέες πτήσεις δεν σημαίνονται, ούτε με το χέρι ούτε μέσω του διακόπτη της αποστολής: το κουμπί λέει γιατί.

Η σελίδα Τεκμήρια

Τη βρίσκεις στην ενότητα Συμμόρφωση, όταν η νυχτερινή σφραγίδα είναι ενεργή. Από πάνω προς τα κάτω:

• Φάκελος παράδοσης, για όσους διαχειρίζονται τον οργανισμό: η Προετοιμασία του φακέλου τον ετοιμάζει στο παρασκήνιο και σε ειδοποιεί όταν είναι έτοιμος· μετά Λήψη του φακέλου.
• Ποιος εγγυάται την ημερομηνία: ο εγκεκριμένος πάροχος, όταν έχει εκδοθεί τουλάχιστον μία εγκεκριμένη χρονοσήμανση· αλλιώς η φράση που εξηγεί πώς να την αποκτήσεις. Από κάτω, πόσες εγκεκριμένες χρονοσημάνσεις απομένουν στον μήνα, ή ότι το πλάνο σου δεν έχει όριο.
• Πτήσεις σημασμένες ως τεκμήρια: ποιος σήμανε καθεμία και πότε, και η κατάστασή της: Σε αναμονή χρονοσήμανσης μέχρι να την καλύψει ο νυχτερινός γύρος, μετά Χρονοσημασμένο, με ημερομηνία και πάροχο.
• Εγγραφές σημασμένες ως τεκμήρια: οι ίδιες καταστάσεις, συν το Αντίγραφο εκτός διακομιστή: έγινε ή σε εξέλιξη.
• Πιστοποιητικά εκπαίδευσης (σχολές), Υπογεγραμμένες λίστες ελέγχου και Αρχεία αποστολής στην αλυσίδα: καθένα με την πρώτη σφραγίδα που το καλύπτει, με ημερομηνία και πάροχο, ή Σε αναμονή της νυχτερινής σφραγίδας. Αυτές οι ενότητες εμφανίζονται μόνο όταν υπάρχει κάτι να δείξουν· για λίστες και αρχεία, τα τελευταία είκοσι.
• Πόσο χρόνο παίρνει: το παράθυρο ανάμεσα στη σήμανση και τη χρονοσήμανση.

Ένας κανόνας ισχύει για όλα: μια χρονοσήμανση καλύπτει ό,τι υπήρχε πριν από αυτήν. Ό,τι γεννιέται μετά περιμένει την επόμενη. Γι' αυτό η σελίδα λέει πάντα ποιο είναι το παράθυρο: η χρονοσήμανση έρχεται με τον νυχτερινό γύρο, όχι αμέσως.

Οι εγγραφές που σημαίνονται ως τεκμήρια

Μια εγγραφή βίντεο σημασμένη ως τεκμήριο αλλάζει φύση: η διατήρηση δεν την κλαδεύει πια, λαμβάνει ένα αντίγραφο εκτός διακομιστή (Αντίγραφο εκτός διακομιστή στη σελίδα Τεκμήρια: έγινε ή σε εξέλιξη), και δεν διαγράφεται από καμία οδό: πίνακας, διατήρηση ή κονσόλα. Για να τη διαγράψεις πρέπει πρώτα να υποβιβαστεί με την «Επαναφορά σε συνήθη», και μένει γραμμένο ποιος το έκανε και πότε. Ο αυτοματισμός την προστατεύει από το τυχαίο, και το μοντέλο από τον άνθρωπο.

Οι υπογεγραμμένες λίστες ελέγχου

Μια λίστα ελέγχου συμπληρώνεται, διορθώνεται και υπογράφεται. Μετά την υπογραφή δεν τροποποιείται και δεν διαγράφεται από μόνη της: από καμία οδό, ούτε καν από την κονσόλα. Με την υπογραφή γεννιέται το πρακτικό — τα τσεκαρισμένα στοιχεία, ο υπογράφων, η ώρα, η αποστολή — που μπαίνει στην αλυσίδα. Αν κάποια μέρα η αποστολή διαγραφεί, η λίστα ελέγχου φεύγει μαζί της αφήνοντας ένα ίχνος διαγραφής, αλλά το πρακτικό μένει, με το αποτύπωμά του και τη σφραγίδα που το καλύπτει.

Διαγραφή, και τι μένει

Διαγραφή γίνεται, εκτός από εκεί όπου τα τεκμήρια το απαγορεύουν: οι εγγραφές του ημερολογίου πτήσεων κάτω των τριών ετών, οι εγγραφές βίντεο σημασμένες ως τεκμήρια, τα πρακτικά, οι βεβαιώσεις εκπαίδευσης. Αλλά τίποτα δεν εξαφανίζεται σιωπηλά: κάθε διαγραφή αφήνει ένα ίχνος διαγραφής με το τι ήταν, πότε, βάσει ποιου κανόνα (χειροκίνητα, διατήρηση, εκκαθάριση) και από ποιον. Το ίχνος διαγραφής διατηρεί και τον κρίκο της διαγραμμένης εγγραφής: γι' αυτό η αλυσίδα στέκει και χωρίς αυτήν, και η επαλήθευση συνεχίζει να βγαίνει.

Μια διαγραφή που γίνεται κρυφά, έξω από το προϊόν, δεν αφήνει ίχνος διαγραφής: η αλυσίδα σπάει, και η επαλήθευση το λέει. Αυτή ακριβώς είναι η δουλειά που πρέπει να κάνει.

Επαλήθευση

Από μέσα: η σελίδα Τεκμήρια, και στην καρτέλα κάθε πτήσης το πλήρες αποτύπωμα, με δυνατότητα αντιγραφής.

Από έξω, χωρίς λογαριασμό: το QR των αναφορών αποστολής ανοίγει μια δημόσια σελίδα που σε κάθε επίσκεψη επανυπολογίζει τον κρίκο κάθε πτήσης στην αλυσίδα και δείχνει τα αποτυπώματα των παραδοτέων αρχείων. Δική τους δημόσια σελίδα έχουν και το επιχειρησιακό ιστορικό ενός drone, η βεβαίωση ενός χειριστή και η βεβαίωση εκπαίδευσης ενός εκπαιδευόμενου: όποιος λαμβάνει το έγγραφο επαληθεύει μόνος του, και βλέπει το αποτέλεσμα, όχι τα εσωτερικά σου δεδομένα.

Από την πλευρά μας: ο έλεγχός μας επανυπολογίζει κάθε αλυσίδα μέχρι τη χρονοσημασμένη κεφαλή και επαληθεύει την υπογραφή της χρονοσήμανσης: δύο χωριστές απαντήσεις. Τρέχει κάθε νύχτα, μετά τη σφράγιση, στις πιο πρόσφατες σφραγίδες, και κάθε Κυριακή σε όλες. Μια σφραγίδα που δεν βγαίνει μένει καταγεγραμμένη ως σπασμένη· μπορεί να προστεθεί μια εξήγηση στον φάκελο, αλλά δεν την κάνει πράσινη. Και οι χρονοσημάνσεις ανανεώνονται, το αργότερο κάθε δεκαοκτώ μήνες — ένα δέντρο αποτυπωμάτων πάνω σε όλα τα token, και μία μόνη χρονοσήμανση στη ρίζα — γιατί η ισχύς μιας χρονοσήμανσης δεν είναι αιώνια.

Στο κλείσιμο

Αν ο οργανισμός κλείσει, λαμβάνει τον φάκελο παράδοσης: το μητρώο κάθε αλυσίδας με αποτυπώματα και υπογεγραμμένα περιεχόμενα, τις εγγραφές βίντεο σημασμένες ως τεκμήρια, τα αρχεία αποστολής, τα πρακτικά, τις βεβαιώσεις εκπαίδευσης, τα συμβάντα με τα αρχεία τους, ένα αντίγραφο των πιστοποιητικών των χειριστών (που παραμένουν δικά τους), τα στιγμιότυπα, τα ευρήματα με φωτογραφίες και θερμικούς πίνακες, τις ειδοποιήσεις AI, τις γεωγραφικές ζώνες UAS που ανέβηκαν, το λογότυπο, τα ίχνη διαγραφής, τις σφραγίδες με τα token των χρονοσημάνσεων, και ένα README που εξηγεί πώς να επαληθευτούν όλα ξανά offline, με τυπικά εργαλεία, χωρίς το Dronetrake. Όποιος διαχειρίζεται τον οργανισμό μπορεί επίσης να τον ετοιμάσει οποιαδήποτε στιγμή από τη σελίδα Τεκμήρια. Στο κλείσιμο ανοίγει ένα παράθυρο 90 ημερών για τη λήψη του· όταν το παράθυρο λήξει, τα δεδομένα διαγράφονται — η διατήρηση των μητρώων είναι υποχρέωση του φορέα εκμετάλλευσης, και από εκείνη τη στιγμή είναι στα χέρια του. Από την πλευρά μας μένουν οι σφραγίδες και τα ίχνη διαγραφής των διαγραμμένων εγγραφών: δείχνουν ότι το μητρώο υπήρξε, μέχρι ποια κεφαλή και πότε διαγράφηκε, χωρίς να περιέχουν τα δεδομένα σου. Όποιος θέλει μπορεί να επιλέξει τη φύλαξη: τα μητρώα μένουν σε εμάς, σφραγισμένα, μόνο για ανάγνωση και με τις χρονοσημάνσεις ανανεωμένες, όσο η φύλαξη πληρώνεται· όταν σταματήσει, ανοίγει το παράθυρο των 90 ημερών και ο κύκλος ξαναρχίζει από εκεί.

Τι καταγράφει η αλυσίδα

• Ένα γεγονός όπως καταχωρίστηκε, και πριν από ποια ώρα. Ένα λάθος στοιχείο που έβαλε ένας άνθρωπος μένει στην αλυσίδα, όπως είναι και επαληθεύσιμο· διορθώνεται με μια διόρθωση, μια νέα εγγραφή που παραπέμπει στην παλιά, όχι ξαναγράφοντάς το.
• Ποιος έβαλε την ώρα. Κάθε σφραγίδα φέρει το όνομα του παρόχου που την εξέδωσε: του ανεξάρτητου της νυχτερινής σφραγίδας ή του εγκεκριμένου παρόχου eIDAS.
• Για όποιον κρίνει. Πελάτης, ασφαλιστής, αρχή: δουλεύουν πάνω σε γεγονότα που μπορούν να επανυπολογίσουν μόνοι τους, χωρίς να μας εμπιστεύονται.
• Ό,τι συμβαίνει στο αρχείο. Μια διαγραφή με ίχνος διαγραφής, ένα κλείσιμο, μια διατήρηση που έληξε: η αλυσίδα τα καταγράφει όπως έγιναν. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο αξίζει κάτι.